For Ithaca, the sixteenth century is associated with the advent of Venetian rule, which had a formative character on the island’s society and played a decisive role in its historical course. For these reasons, study of the sixteenth century is important for understanding its modern history more broadly. The main obstacle for the study of this period is the lack of sources, or at least their limited accessibility. Since no documents of the sixteenth century have survived in the island’s rich archives, excepting a few copies of notarial and administrative documents, every surviving source is signficant. This article catalogues 70 sources from the period 1500 to 1600 — mostly but not exclusively published — including administrative and official Venetian documents, notarial acts, travellers’ works, cartographic works, histories and the relevant lemmata of dictionaries. These sources are fragmentary and provide us with limited precise information, but together they are capable of sketching a useful picture of sixteenth-century Ithaca. The seventy collected sources inform us much about the role of the island’s natural environment, economic production and trade, taxation, population dynamics, the administrative regime and system of justice, the church and, considered together, reveal much about the structure and form of Ithaca’s society in the first century of Venetian rule.

Στην Ιθάκη ο δέκατος έκτος αιώνας συνδέεται με την αρχή της βενετικής κυριαρχίας, η οποία είχε δομικό χαρακτήρα στην διαμόρφωση της κοινωνίας της και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ιστορική της πορεία. Για τους λόγους αυτούς η μελέτη του δεκάτου έκτου αιώνα είναι σημαντική για την κατανόηση τόσο της μακράς περιόδου της βενετικής κυριαρχίας στην Ιθάκη, όσο και για την γενικότερη νεότερη ιστορία της. Το κύριο εμπόδιο για την μελέτη της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου είναι η έλλειψη πηγών ή, τουλάχιστον, η περιορισμένη προσβασιμότητα σε αυτές. Δεδομένου ότι κανένα έγγραφο του δεκάτου έκτου αιώνα δεν έχει διασωθεί στο πλούσιο Αρχείο του νησιού, εκτός από μερικά αντίγραφα συμβολαιογραφικών και διοικητικών εγγράφων, κάθε πηγή που σώζεται είναι σημαντική. Στο παρόν άρθρο καταλογογραφούνται 70 (κυρίως, αλλά όχι μόνον, εκδεδομένες) πηγές για το νησί, από το 1500 έως το 1600. Πρόκειται για διοικητικά-επίσημα βενετικά έγγραφα, νοταριακές πράξεις, περιηγητικά-ταξιδιωτικά κείμενα, χαρτογραφικά κείμενα, ιστορικά έργα και λήμματα λεξικών. Οι πηγές αυτές είναι αποσπασματικές και μας παρέχουν περιορισμένης δυναμικής πληροφορίες, όμως, συνολικά μπορούν να δημιουργήσουν μια γενική ικανοποιητική εικόνα για την Ιθάκη του δεκάτου έκτου αιώνα. Οι εβδομήντα αυτές πηγές μας πληροφορούν για πολλά, όπως για τον ρόλο του φυσικού περιβάλλοντος του νησιού, την οικονομική παραγωγή και το εμπόριο, την φορολογία, την δυναμική του πληθυσμού, το διοικητικό καθεστώς και το σύστημα δικαιοσύνης, την εκκλησία, ενώ εξεταζόμενες συνολικά, αποκαλύπτουν πολλά για την δομή και την μορφή της κοινωνίας της Ιθάκης κατά τον πρώτο αιώνα της βενετικής κυριαρχίας.